Soul Jazz : Nina Simone

Đối với những ai yêu chuộng dòng nhạc soul jazz, có hai giọng ca mới nổi danh gần đây, mà ta không thể bỏ qua. Đó là trường hợp của ca sĩ người Pháp Ben l’Oncle Soul và danh ca người Mỹ Gregory Porter. Cả hai khởi nghiệp hát solo hầu như vào cùng một thời điểm và họ vừa gặp nhau trên cùng một dự án âm nhạc : ghi âm một album tưởng niệm thần tượng nhạc jazz quá cố Nina Simone.

95db0ba05bf66db3aefb2ffc375759f0

Một Pháp, một Mỹ. Một soul, một jazz. Tuy không có cùng điểm khở hành nhưng hai nghệ sĩ này từng gặp nhau khi đứng chung sân khấu nhân các kỳ liên hoan nhạc jazz trên đất Pháp. Ben l’Oncle Soul tên thật là Benjamin Duterde sinh trưởng (1984) tại thành phố Tours.

Đầu tháng 11, anh ăn mừng sinh nhật trên sân khấu ngày anh tròn 30 tuổi. Ben tốt nghiệp trường Mỹ thuật thành phố Tours năm anh 23 tuổi, nhưng thay vì chọn ngành hội họa thiết kế, anh lại chọn theo đuổi ngành sân khấu. Từ thuở thiếu thời, Ben thường đi hát trong các dàn đồng ca phúc âm (gospel), vào năm 20 tuổi song song với công việc học hành, anh đã bắt đầu đi diễn trong các liên hoan ca nhạc địa phương.

Ben thu hút sự chú ý của giới chuyên nghiệp khi tải lên mạng internet một phiên bản ghi âm lại (cover) bài hát Seven Nation Army của ban nhạc rock người Mỹ White Stripes. Bản nhạc chính gốc càng gân cốt cứng cựa bao nhiêu, thì phiên bản của Ben lại càng đậm đặc chất soul bấy nhiêu … Benjamin lấy nghệ danh là Ben l’Oncle Soul khi ký hợp đồng ghi âm đầu tiên với chi nhánh Motown France. Anh phát hành album đầu ta vào năm 2010, chủ yếu bao gồm các bản nhạc chính gốc với đặc điểm là anh sáng tác bằng tiếng Pháp, và qua đó phản bác lại luận điểm cho rằng ngữ điệu tiếng Pháp không thích hợp với điệu swing có sẵn trong hai dòng nhạc soul và funk.

images (7)

Thật ra thì Ben trình bày và ghi âm trong cả hai thứ tiếng Anh và Pháp, nhưng khi hát tiếng Pháp, anh khéo chọn đặt những ca từ (ít có âm nuốt và âm nén) sao cho hợp với thể điệu âm nhạc … Sự nghiệp của anh thật sự cất cánh khi anh được mời biểu diễn tại Liên hoan nhạc Jazz Montreal năm 2011. Trong cùng một năm, anh đoạt rất nhiều giải thưởng âm nhạc trong đó có giải Victoires de la Musique và giải Globes de Cristal (Quả cầu Pha lê) dnh cho tài năng đầy triển vọng và giọng ca nam xuất sắc nhất trên sân khấu.

Năm 2014, Ben l’Oncle Soul phát hành album thứ nhì sau gần hai năm lưu diễn khắp nơi để quảng bá cho album đầu tiên … Nơi anh người nghe tìm thấy ảnh hưởng của các nghệ sĩ da đen người Mỹ nổi tiếng từ những năm 1960 cho đến tận bây giờ, từ những bậc tiền bối như James Brown (Bố già của dòng nhạc Funk), Marvin Gaye, Stevie Wonder cho tới những nghệ sĩ thời nay như Mary J Blige, Dr Dre, Janelle Monáe … chuyên kết hợp gospel (phúc âm) với các dòng nhạc khác như soul và RnB. Để bày tỏ sự ngưỡng mộ của mình với lớp nghệ sĩ đi trước mà anh chẳng những đã chọn nghệ danh là Ben l’Oncle Soul mà còn xăm hình trên cổ tay phải chữ Stax và bên cổ tay trái chữ Motown, nguyên là hai hãng đĩa trứ danh của làng nhạc soul từ những năm 1960-1970.

1247673347_nina_simone-angel_of_the_morning

So với Ben l’Oncle Soul, thì ca sĩ người Mỹ Gregory Porter lớn hơn độ 10 tuổi. Gregory chọn nghiệp hát solo và ghi âm khá trễ, năm anh xấp xỉ 40 tuổi, nhưng thật ra anh đã có nhiều năm kinh nghiệm tay nghề, do đi hát trong ngành nhạc kịch trong hơn một thập niên liền. Sinh năm 1971 tại Los Angeles và lớn lên tại Bakersfield, California, Gregory Porter thấm nhuần ảnh ảnh hưởng của Marvin Gaye trong cách hát nhạc soul và Nat King Cole, trong cách diễn đạt nhạc jazz.

Xuất thân từ một gia đình mà người mẹ là mục sư Tin Lành, cho nên từ nhỏ anh đã được nuôi dưỡng với dòng nhạc phúc âm. Nhưng sự nghiệp mà Gregory Porter theo đuôi ban đầu là thể thao chứ không phải là âm nhạc. Vào trường đại học San Diego nhờ có học bổng thể thao, Gregory buộc phải từ bỏ giấc mơ trở thành một vận động viên chuyên nghiệp sau khi bị chấn thương nặng.

Sau khi rời đại học, Gregory Porter chuyển hẳn sang ngành âm nhạc và bắt đầu đi hát trong các quán nhạc jazz. Anh trao dồi tay nghề nhờ vào sự dìu dắt của nhạc sĩ Kamau Kenyatta chuyên chơi kèn saxo, và Hubert Laws được xem như là một trong những tay chơi sáo cừ khôi của làng nhạc jazz quốc tế.

Nhờ chất giọng khá đặc biệt, cho nên Gregory Porter vào năm 28 tuổi được tuyển làm một trong một vai chính trong vở ca nhạc kịch kể lại sự hình thành của dòng nhạc blues (Ain’t Nothin ‘But The Blues). Vào năm 1999, vở kịch này được đề cử 4 giải Tony awards. Sau hơn hai năm lưu diễn, sự nghiệp của Gregory Porter tăng thêm một nấc, khi anh được chọn làm vai chính trong vở ca nhạc kịch Nat King Cole and Me.

1184198573_2

Sau một thời gian dài tham gia vào nhiều dự án âm nhạc đoàn thể, Gregory Porter đến đầu những năm 2010, muốn thể hiện phong cách cá nhân khi quyết định khởi nghiệp hát solo. Ngay từ album đầu tiên (Water), anh thu hút được giới sành diệu và các nhà phê bình nhạc jazz, xem anh là giọng ca nam lớn nổi trội nhất của làng nhạc jazz hiện thời, nối bước José James. Từng bước gầy dựng sự nghiệp, Gregory Porter đến album thứ ba (Liquid Spirit) nhận giải Grammy 2014 dành cho album nhạc jazz vocal xuất sắc nhất … anh cũng trửo thành gương mặt được mời nhiều nhất đi biểu diễn tại các liên hoan quốc tế : từ Atlanta, Montreal, Rotterdam, Malmö, Vienna, Oslo, cho đến thủ đô Paris …

Có thể nói là Gregory Porter nằm trong số các nghệ sĩ đầu tiên mà giới chuyên nghiệp nhắc đến khi dự tính thực hiện một album tưởng niệm Nina Simone. Sinh thời, ngoài là một gương mặt nổi bật của làng nhạc jazz, Nina Simone còn là một trong những tên tuổi gắn liền với phong trào đòi quyền công dân bình đẳng cho người Mỹ da đen (trong giai đoạn 1964-1972).

Ngoài việc ghi âm lại nhạc phẩm Strange Fruit (phiên bản đầu tiên là của nữ hoàng nhạc blues Billie Holiday), Nina Simone còn gợi hứng sáng tác khá nhiều từ phong trào này theo góc nhìn của một phụ nữ … những ca khúc như Let It All Out (1965) hay Wild Is the Wind (1966) đều nhắc tới các cuộc tuần hành (Selma to Montgomery marches) trong phong trào đòi quyền tự do …

Nina-Simone-Young-Gifted-Black

Sở dĩ người Pháp quý mến Nina Simone là vì từ lâu bà đã có quan hệ gắn bó với văn hóa Pháp. Nina chọn nghệ danh Simone vào năm 1954, tức cách đây đúng 60 năm vì bà ngưỡng mộ Simone Signoret trong bộ phim Casque d’Or (phát hành vào năm 1952) của đạo diễn Jacques Becker … Trong giai đoạn thư snhì của sự nghiệp tức là từ những năm 1980 trở đi, Nina Simone sau khi rời Hoa Kỳ chủ yếu đi biểu diễn tại Pháp. Đến năm 1993 bà chọn nước Pháp làm quê hương thứ hai, định cư tại vùng Aix en Provence, trước khi đột ngột qua đời ở tuổi 70 ở miền nam nước Pháp.

Tập nhạc tưởng niệm Nina Simone với tựa đề ‘’Autour de Nina’’ phát hành vào ngày 10 tháng 11 năm 2014, triệu tập 12 nghệ sĩ Pháp và Mỹ ghi âm lại các bài hát tiêu biểu nhất của bà từ năm 1958 đến 1984. Phía Pháp có Camille, Olivia Ruiz, Sophie Hunger, Ben L’Oncle Soul … phía Mỹ thì có Keziah Jones, Melody Gardot, Youn Sun Nah, Gregory Porter …

Có thể nói đây là dự án chín chắn và có tầm vóc nhất trong số hàng loạt album cover được phát hành trong năm. Bởi vì cũng như nhận xét của Gregory Porter : nhân vật Nina Simone có một nét gì đó mong manh dễ vỡ trong tâm hồn, nhưng lại thể hiện một cách tuyệt vời niềm hy vọng và đam mê trong cuộc sống.

Đằng sau cuộc đấu tranh đòi quyền bình đẳng cho người da đen còn có sự phấn đấu của một ngời đàn bà muốn làm chủ bản thân, để định đoạt số phận của riêng mình … Nina Simone có khả năng hớp hồn vì bà biết biến những vết rạn nứt đổ vỡ trong tâm hồn thành sức mạnh “khải huyền”, biến vết gẫy khàn đục trong chất giọng thành những câu thần chú thôi miên.

Theo RFI/Dean Musik Co.

Bình luận bài viết

Bình luận

0 Comments

No comments!

There are no comments yet, but you can be first to comment this article.

Leave reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *