Libya: Loạn Tướng Khalifa Haftar – Con Bài Của Phương Tây và Á Rập Trong Trận Chiến Dành Tripoli

Libya: Loạn Tướng Khalifa Haftar

Sáng ngày thứ hai, trong khi thủ tướng Libya, ông Fayer al – Serraj gặp  sứ giả LHQ, ông Ghasan Salame tại văn phòng ở Tripoli thì cách đó không mấy xa về phía nam thủ đô, lính  “quân đội quốc gia Libyan” của tướng Khalifa Haftar, đang rầm rập tiến quân về, chiếm vùng phụ cận phi trường quốc tế Tripopli và tràn lên cắt ngang con đường nối liền Libya và Tunisia.

    Quân của Khalifa Haftar, võ trang đầy đủ các loại vũ khí và xem ra rất có quân kỹ hẳn hoi đã tiến về hướng thành phố Ain – Zara, đồng thời cũng trong ngày thứ hai, oanh tạc cơ của Khalifa Haftar đã dội bom cái phi trường duy nhất còn hoạt động ở Tripoli, phi trường Mitiga. Qua ông sứ giả Ghasan Salame, LHQ muốn nói cho thủ tướng Serral biết rằng, LHQ sẽ không bỏ rơi ông ta.

     Năm 2011, trận chiến Libya diễn ra, với mục tiêu lật đổ chế độ Gaddafi, NATO đã dội bom Libya một cách tàn khốc, tàn phá gần hết những cơ sở hạ tầng còn lại. Ngay khi bom bắt đầu thả xuống, tướng Khalifa Haftar, từ nhà ở phía đông thành phố Benghazi bay đến  tiểu bang Virginia, Hoa kỳ, nơi chỉ cách tổng hành dinh của CIA không hơn 10 phút lái xe.  Haftar là cựu tướng lãnh của quân đội Gaddafi, ông ta cũng là người chỉ huy quân Libyan tấn công cộng hòa Chad năm 1987, Haftar đào ngủ theo Hoa kỳ cùng với gia đình tới Virginia, Hoa Thịnh Đốn chấp thuận cho ông ta tư cách lưu vong, giữ Haftar như là một con bài để khi cần dùng tới. Chính phủ Hoa kỳ thời Obama nghĩ rằng, họ kiểm soát tình hình Bắc phi nhưng thật ra không như thế, nội các Obama cảm thấy họ có thể tiếp tục hậu thuẩn tổng thống Ai Cập lúc bấy giờ là Hosni Mubarak ngay cả khi quân đội Ai cập quay lưng chống lại Mubarak.

    Tại Libya, Hoa kỳ cho rằng, Haftar sẽ có khả năng chiếm trọn Libya cho họ nhưng khi Haftar về tới Benghazi thì mới hay các nước Á rập vùng vịnh, đặc biệt là Qataris đã chọn sẳn người lãnh tụ mới cho Libya sau khi Gaddafi sụp đổ là Mahmoud Jibril. Hoa kỳ và Pháp dội bom phá Libya thành đống gạch vụn và Qatar trúng được giải thắng sơ khởi, Jibril chính thức là người đứng đầu chính quyền Libyan hậu Gaddafi. Từ đó Libya lọt trong vòng tranh chấp giữa các nước Á rập vùng vịnh, Á rập Saudi và United Á rập Emirates, nước có mối liên hệ gẩn gũi với Ai cập, riêng Qatar thì được phía Thỗ Nhĩ kỳ hậu thuẩn, năm 2014 Ai cập và UAE cũng như Á rập Saudi đồng thuận với nhau quyết định Haftar là người đối đầu với Jibril của Qatar. Ai cập và UAE yễm trợ Haftar không lực để phe này rảnh tay tiếp tục trận chiến tàn bạo của họ tại Benghazi và cuộc đảo chánh bất thành ở Libya năm 2014. Haftar, đối với Á rập Saudi và UAE là hình ảnh phiên bản một Abdel e- Sisi của Ai cập, Haftar thấy Sisi đã cho ông ta một ý tưởng khá hay, không chỉ là đồng minh các nước vùng Vịnh mà còn là bạn bè của phương Tây, vốn từ lâu không lên tiếng gì cả về tình trạng vi phạm nhân quyền trên đất nước Ai cập, nếu Sisi tránh mọi phê phán đó thì theo Haftar, ông ta cũng có thể làm như vậy.

    Trong khi NATO tàn phá Libya thì LHQ lại bị buộc phải thu nhặt gạch ngói hoang tàn, việc này đã trở thành hình ảnh quen thuộc từ đó đến giờ, phương Tây oanh tạc một nơi hay một nước nào rồi rút bỏ, LHQ thường thường, với số quân gìn giữ hòa bình, điều động tới đó lo hậu sự. Vài ngày trước, tổng thư ký LHQ, ông Antonio Guterres đến Libya với hy vọng là sẽ có được một giải pháp hòa bình nhưng đã không có gì cả. Ông cũng đến gặp ông Serraj, thủ tướng Libya được LHQ công nhận và tướng Haftar, Guterres, người được xem là sứ giả của LHQ đã thành công với năm lần thương thuyết từ năm 2011, giờ là tổng thư ký có lẽ nhận biết công việc đoàn kết các phe ở Libya lúc đó, trong tương lai thế nào chính quyền của ông Serraj cũng sẽ bị chống đối.

   Serraj, người xuất thân từ một gia đình giàu có và có sự liên hệ với nhiều giới luôn luôn được xem là một thủ tướng sáng giá của LHQ, từ lâu chính quyền Serraj ở Libya được nói thân thiện với quốc tế, ý nói là phương Tây hơn. Nhu cầu căn bản cho đời sống người dân Libyan hiện chưa đáp ứng được, điện nước thiếu hụt trầm trọng và tình trạng an ninh vẫn chưa gọi là tốt đẹp tại nhiều nơi, chính quyền Serraj đã có được cũng do một số nhóm nghĩa quân nổi lên trong thời gian cuộc chiến với NATO hậu thuẩn nhưng rồi hiện tại, sự bất đồng ý kiến về vấn đề chính trị và hồi giáo đã phân xé đất nước Libya, khi một số dân biểu hạ viện vùng Tobruk, phía tây của Tripoli từ chối công nhận chính quyền Tripoli. Tướng Haftar và Serraj đã gặp nhau nhiều lần, Hoa kỳ, các nước Á rập vùng Vịnh, Pháp, Ai cập, Nga sô đều nóng lòng muốn thấy có sự tiến bộ tương thuận giữa hai phe. Hai người đã gặp nhau tại Cairo tháng hai năm 2017, tại Abu Dhabi tháng tư năm 2017 và tại Ba Lê tháng năm 2018, tại mỗi lần họp, họ đồng ý trên một số nguyên tắc căn bản, một giải pháp hòa bình là trước tiên nhưng lại không đồng ý trên những điều cụ thể.

    Các viên chức cao cấp của chính quyền Serraj cho biết họ hy vọng sẽ để Haftar giữ chức vụ tư lệnh quân đội Libya nhưng Haftar có riêng cho mình một giấc mơ khác hẳn khi thấy rằng, Tripoli sẽ không yên vì chính quyền không có hiệu năng và những cuộc biểu tình chống sứ giả LHQ Salame, Haftar là một loại người có nhiều tham vọng nhưng không có đường lối thực tế gì, ông ta muốn chiếm trọn Libya nhưng lại không nói là sẽ làm gì khi nắm được quyền.

    Ở một mặt khác, Âu châu muốn dầu hỏa của Libya, dầu hỏa  đã là nguyên nhân gây ra nhức nhối khó khăn cho phương Tây, lần mất mác đầu tiên là không được mua vào số dầu hỏa của Ba Tư vì sự cấm vận bởi Hoa kỳ và Do Thái từ năm 2006 cho đến hiện giờ, rồi cuộc chiến do NATO phát động ở Libya làm cho con đường chuyên chở dầu ngang qua vùng biển Địa trung hải  ngưng trệ năm 2011, tiếp theo phương tây không có được số dầu của Nga sô, kể cả đường dẫn hơi đốt Nga – Đức sau trận chiến Ukraine năm 2014 cho nên, không có gì hoài nghi khi nói là Âu châu cần và muốn dầu hỏa của Libya và thật vậy Âu châu gần đây đã nói thẳng ra điều này.

    Quân Haftar chiếm cứ những mỏ dầu phía nam Libya bao gồm vùng rộng nhất là sa mạc Sharara và kiểm soát hầu hết các xưởng lọc dầu dọc theo bờ biển, trong thực tế Haftar là người nắm dầu hỏa trong tay, nếu ông ta chiếm được cảng chuyển dầu ở thành phố Zawiya thì xem như ông ta kiểm soát toàn bộ việc chuyển vận và sản xuất dầu. Có một lý do hợp lý để quân Hoa kỳ rút khỏi Libya  khi quân Haftar tiến về thủ đô Tripoli, vì họ không muốn rơi vào tình thế buộc phải bảo vệ chính quyền Serraj của LHQ chống lại một người mà họ cho là sẽ là lãnh tụ Libya nay mai.  Pháp là nước có sự liên hệ khá gần với tướng Haftar, bộ trưởng quốc phòng Pháp, Jean-Yves LeDrian, là khách thường kỳ tại Libya, gặp gỡ cả hai Haftar và Serraj, có tin nói Le Drian rất thân thiết với Haftar, có vẻ tâm đầu ý hợp. Nếu tướng Haftar chiếm được Libya, Á rập Saudi và UAE sẽ có thế có ảnh hưởng to lớn khắp một phần lớn bắc Phi (Ai cập và Libya), được biết khi đi thăm phần còn lại của bắc Phi, đông cung thái tử  Á rập Saudi, Mohammad bin Salman gặp phải một sự tiếp đải thờ ơ của chính quyền cũng như dân chúng, tình thế này sẽ có thay đổi lớn nếu con bài của họ, Haftar làm chủ bắc Phi.  

    Phương tây và các nước Á rập vùng vịnh xem ra ủng hộ một Libya có một người lãnh tụ mạnh của phe mình, Âu châu cũng có một mối lo khác là người tỵ nạn, Âu châu cảm nhận  Haftar sẽ làm tình hình Libya ổn định và ngăn chận làn sóng dân tỵ nạn tiến lên phương bắc, thay vào đó là dầu hỏa chứ không phải người, Âu châu và các nước đồng minh tin rằng, Haftar sẽ là người làm chuyện này xảy ra.

Thuyên Huy

Vietnamese Voice Radio Australia FM974

0 Comments

No comments!

There are no comments yet, but you can be first to comment this article.

Leave reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *